Tâm thức đối với Bản thể giống như ánh sáng đối với tình yêu.

– Rafael Vargas

Giới thiệu

Chúng tôi xin khẳng định một cách chắc chắn, và không sợ lầm lẫn, rằng tâm thức nơi con người là một dạng tri thức nội tại vô cùng đặc biệt, hoàn toàn độc lập với mọi hoạt động của tâm trí.

Chức năng của tâm thức cho phép chúng ta biết chính mình.

Tâm thức cho chúng ta sự hiểu biết trọn vẹn về chính mình: chúng ta là ai, đến từ đâu, chúng ta thực sự biết và không biết những gì.

Tâm lý học cho sự thay đổi triệt để dạy rằng chỉ có bản thân mỗi người mới có thể biết tâm thức của mình, và biết rằng liệu tâm thức ấy có đang thật sự có mặt trong một khoảnh khắc nhất định hay không.

Trong một khoảnh khắc nhất định, tự bản thân người ấy — và không ai khác ngoài chính họ — có thể nhận ra rằng trước khoảnh khắc đó, trước thời điểm đó, mình đã không thực sự có ý thức; tâm thức của mình đang ngủ rất sâu. Và sau khoảnh khắc ấy, họ có thể quên đi trải nghiệm này, hoặc giữ nó lại như một ký ức: ký ức về một trải nghiệm mạnh mẽ.

Chúng ta cần khẩn thiết hiểu rằng tâm thức của động vật trí năng không phải là một dòng chảy liên tục, cũng không phải là điều thường hằng.

Nếu một người thức tỉnh, người ấy sẽ cảm thấy vô cùng hổ thẹn về chính mình; ngay lập tức, họ sẽ hiểu ra những trò hề của chính mình. Cuộc đời này nực cười đến đáng sợ, bi thảm đến kinh hoàng, và hiếm khi cao cả.

-Samael Aun Weor, “Giáo dục nền tảng”

---

Thức tỉnh tâm thức

Con người có bốn trạng thái tâm thức: ngủ mơ, thức, tự ý thức và ý thức khách quan.

Bạn đọc hãy thử hình dung một ngôi nhà bốn tầng. Động vật trí năng, thường bị gọi nhầm là con người, chỉ sống ở hai tầng dưới; suốt cả đời, nó hầu như không bao giờ sử dụng đến hai tầng trên.

Động vật trí năng sống cuộc đời đau đớn và khốn khổ của mình trong hai trạng thái: giấc ngủ thông thường và cái gọi là trạng thái thức; đáng tiếc thay, trạng thái thức ấy cũng chỉ là một hình thức khác của giấc ngủ.

Trong khi cơ thể vật chất ngủ trên giường, cái tôi lang thang như một kẻ mộng du, với tâm thức chìm trong giấc ngủ sâu; nó được bọc trong các âm thân¹ và di chuyển tự do trong vùng phân tử².

Trong vùng phân tử, cái tôi phóng chiếu những giấc mơ của mình và sống trong đó. Những giấc mơ ấy không có logic, không có tính liên tục, cũng không có nguyên nhân hay hậu quả. Các chức năng của tâm hoạt động vô định; những hình ảnh chủ quan và các cảnh tượng rời rạc, mơ hồ, thiếu chính xác cứ hiện ra rồi tan biến.

Khi cái tôi, cùng các âm thân bao bọc nó, trở về cơ thể vật chất, trạng thái tâm thức thứ hai bắt đầu: cái gọi là trạng thái thức, mà về bản chất cũng chẳng khác gì một dạng ngủ mơ khác.

Khi cái tôi trở về cơ thể vật chất, các giấc mơ vẫn tiếp tục diễn ra bên trong. Cái gọi là “trạng thái thức” ấy, thực ra, chỉ là mơ trong lúc thức.

Khi mặt trời mọc, các vì sao bị khuất đi, nhưng điều đó không có nghĩa là chúng ngừng tồn tại. Những giấc mơ trong trạng thái thức cũng vậy: chúng vẫn âm thầm tiếp diễn và chưa bao giờ từng ngừng tồn tại.

Điều đó có nghĩa là động vật trí năng, thường bị gọi nhầm là con người, chỉ sống trong thế giới của những giấc mơ. Các nhà thơ đã nói rất đúng: cuộc đời là một giấc mơ.

Động vật trí năng lái xe trong mơ; làm việc trong nhà máy, trong văn phòng, trên cánh đồng cũng trong mơ. Họ yêu trong mơ, kết hôn trong mơ. Hiếm lắm, vô cùng hiếm lắm, họ mới có được một khoảnh khắc tỉnh thức trong đời. Họ sống trong thế giới của những giấc mơ, nhưng lại tin chắc rằng mình đang tỉnh.

Trên hết, con người cần thấu hiểu rằng mình đang ngủ mơ. Chỉ khi nào hoàn toàn nhận ra điều ấy, họ mới thật sự bước vào con đường thức tỉnh.

Cả bốn sách Phúc Âm đều kêu gọi con người thức tỉnh; nhưng đáng tiếc thay không nói rõ phải thức tỉnh bằng cách nào.

Người nào thức tỉnh sẽ bước vào trạng thái tự ý thức; người ấy có được ý thức về chính mình.

Sai lầm nghiêm trọng nhất của nhiều nhà giả huyền học và giả bí truyền vô minh là tự cho rằng mình đã có ý thức về bản thân; hơn nữa, họ còn tin rằng mọi người đều đã tỉnh thức, rằng ai cũng có ý thức về chính mình.

Nếu con người thật sự tỉnh thức, Trái Đất hẳn sẽ là một thiên đường: không còn chiến tranh, không còn “của tôi” và “của bạn”; mọi sự sẽ thuộc về mọi người, và chúng ta sẽ sống trong một thời đại hoàng kim. Khi đánh thức tâm thức, khi trở nên tự ý thức, khi có ý thức về chính mình, ta mới thật sự biết được sự thật về bản thân.

Trước khi đạt đến trạng thái tâm thức thứ ba, tức tự ý thức, chúng ta chưa thật sự biết chính mình, ngay cả khi vẫn lầm tưởng rằng mình đã hiểu rõ bản thân. Cần phải đạt đến trạng thái ấy, phải leo lên tầng ba của ngôi nhà, trước khi có quyền bước tiếp lên tầng bốn.

Trạng thái tâm thức thứ tư, tầng bốn của ngôi nhà, thật sự là kỳ diệu. Chỉ những ai đạt đến ý thức khách quan, tức trạng thái thứ tư này, mới có thể nghiên cứu bản chất của sự vật và bản chất của thế giới.

Rõ ràng là người nào lên đến tầng bốn của ngôi nhà thì người ấy đã khai ngộ. Người ấy biết những bí ẩn của sự sống và cái chết bằng trải nghiệm trực tiếp; người ấy có minh triết, và giác quan không gian đã phát triển trọn vẹn.

Trong giấc ngủ sâu, ta có thể có những khoảnh khắc của trạng thái thức. Trong trạng thái thức, ta có thể có những khoảnh khắc của tự ý thức. Và trong trạng thái tự ý thức, ta có thể có những giây lát của ý thức khách quan.

– Samael Aun Weor, Luận thuyết bí truyền về chiêm tinh học theo Hermes [tựa tiếng Anh: Esoteric Treatise of Hermetic Astrology], Chương: Bạch Dương

---

Sự đồng nhất và mê hoặc đưa tâm thức vào trạng thái ngủ. Chẳng hạn, bạn đang thảnh thơi đi trên phố thì bất chợt gặp một cuộc biểu tình. Đám đông ồn ào, nhà lãnh đạo chính trị đang phát biểu, cờ quạt tung bay; mọi người như phát cuồng, ai cũng nói, ai cũng la hét.

Cuộc biểu tình ấy quả thật hấp dẫn. Thế là bạn quên hết những việc mình cần làm; bạn đồng nhất mình với đám đông và bị cuốn theo bài phát biểu của diễn giả.

Cuộc biểu tình ấy thú vị đến mức bạn quên mất chính mình. Bạn đồng nhất với nó đến nỗi không còn nghĩ đến điều gì khác. Giờ đây, bạn đã bị mê hoặc; tâm thức của bạn đã chìm vào trạng thái ngủ. Bạn hòa vào đám đông đang hò hét, bạn cũng hò hét, thậm chí còn ném đá và lăng mạ. Bạn thật sự đang ngủ say: bạn không biết mình là ai, bạn đã quên hết mọi thứ.

Bây giờ, chúng ta hãy lấy một ví dụ đơn giản hơn: bạn đang ngồi trong phòng khách nhà mình xem tivi; trên màn hình hiện ra những cảnh phim cao bồi, những màn đấu súng, những cảnh tình cảm, v.v.

Bộ phim có vẻ thật thú vị; nó hoàn toàn cuốn hút sự chú ý của bạn. Bạn quên mất chính mình đến mức hò hét đầy phấn khích. Như vậy, bạn đã đồng nhất mình với những chàng cao bồi, với cuộc đấu súng, với cặp đôi đang yêu.

Sự mê hoặc lúc này thật khủng khiếp; giờ đây, bạn thậm chí không còn mảy may nhớ đến chính mình, bạn đã chìm vào một giấc ngủ rất sâu. Trong những lúc ấy, bạn chỉ mong người anh hùng trong phim chiến thắng; bạn vui mừng cùng anh ta, lo lắng cho số phận của anh ta.

Có hàng nghìn, thậm chí hàng triệu hoàn cảnh khiến con người ta bị đồng nhất, mê hoặc và rơi vào trạng thái ngủ say. Người ta đồng nhất mình với con người, sự vật, ý tưởng; và sau mỗi sự đồng nhất là mê hoặc, là ngủ say. Người ta lái xe trong khi đang ngủ mơ, chìm đắm trong những suy nghĩ của mình đến mức có thể giết cả những người đi bộ cũng đang ngủ mơ trên đường.

Khi cơ thể vật chất nghỉ ngơi, cái tôi rời khỏi thân xác; nhưng dù đi đến đâu, nó vẫn sống trong những giấc mơ của chính mình. Khi trở về thân xác trong trạng thái thức, nó lại tiếp tục những giấc mơ ấy. Cứ như vậy, cái tôi sống phần đời còn lại trong mơ.

Khi con người chết, thân xác không còn tồn tại nữa, nhưng cái tôi vẫn tiếp tục sau cái chết trong những vùng siêu cảm. Vào giây phút một người qua đời, cái tôi mang theo những giấc mơ và toàn bộ đời sống trần tục của nó; rồi trong thế giới của người chết, nó tiếp tục sống với những giấc mơ ấy, với tâm thức chìm trong giấc ngủ sâu, như một kẻ mộng du đi lại trong vô thức.

Ai muốn thức tỉnh tâm thức thì phải bắt đầu ngay bây giờ và ở đây. Tâm thức đã nhập thể trong chúng ta; vì thế, chúng ta phải làm việc với nó ngay tại đây, ngay trong lúc này. Ai đánh thức tâm thức ở cõi này thì sẽ thức tỉnh trong mọi cõi giới.

Ai đánh thức được tâm thức trong thế giới ba chiều này thì cũng sẽ thức tỉnh trong các chiều không gian thứ tư, thứ năm, thứ sáu và thứ bảy. Cả bốn sách Phúc Âm đều nhấn mạnh sự cần thiết phải thức tỉnh, phải thức tỉnh ngay tại đây và ngay trong lúc này; nhưng không ai hiểu.

Mọi người đều ngủ rất sâu, nhưng vẫn tưởng rằng mình đang thức. Khi một người chấp nhận rằng mình đang ngủ, đó là dấu hiệu rõ ràng cho thấy người ấy đã bắt đầu thức tỉnh. Rất khó làm cho người khác hiểu điều này khi tâm thức của họ còn ngủ say; người ta không bao giờ dễ dàng chấp nhận sự thật khủng khiếp rằng mình đang ngủ.

Ai muốn thức tỉnh tâm thức thì phải thực hành nhớ bản thân trong từng giây phút. Nhớ về chính mình trong từng khoảnh khắc thực sự là một công việc đầy nỗ lực. Chỉ một khoảnh khắc quên lãng cũng đủ để chúng ta lại rơi vào giấc mơ.

Chúng ta cần hết sức cảnh giác với mọi suy nghĩ, tình cảm, ham muốn, cảm xúc, thói quen, bản năng, xung động tình dục, v.v. của chính mình.

Mọi suy nghĩ, cảm xúc, cử động, mọi hành động bản năng, mọi xung động tình dục đều phải được quan sát ngay khi chúng xuất hiện trong tâm; chỉ một chút lơ là cũng đủ khiến tâm thức rơi vào trạng thái ngủ.

Nhiều khi, bạn bước đi trên đường mà chìm đắm trong những suy nghĩ của mình; bạn đồng nhất với chúng, bị chúng mê hoặc, và đang mơ một giấc mơ rất đẹp. Rồi bất chợt, một người bạn đi ngang qua và chào bạn. Bạn không đáp lời, vì bạn không nhìn thấy người ấy; bạn đang ngủ mơ. Người bạn kia tức giận, cho rằng bạn bất lịch sự, hoặc có lẽ đang giận họ. Nhưng người bạn ấy cũng đang ngủ mơ. Nếu họ tỉnh thức, họ sẽ không suy đoán như vậy; họ sẽ nhận ra ngay rằng bạn đang ngủ.

Bạn đang đi xe buýt và cần xuống đúng trạm của mình; nhưng trong tâm trí, bạn đã bị đồng nhất, bị mê hoặc, và đang mơ một giấc mơ rất đẹp về một vụ làm ăn, một ký ức hay một cảm xúc nào đó. Đột nhiên, bạn nhận ra mình đã lỡ trạm; bạn yêu cầu xe buýt dừng lại và phải đi bộ ngược vài dãy phố.

Vì đang ngủ mơ, chúng ta nhiều lần phạm sai lầm và đánh trúng những nơi không nên đánh. Công việc này rất khó, nhưng chúng ta nhất thiết phải giữ tỉnh thức trong từng khoảnh khắc. Khi học được cách sống tỉnh táo từng giây phút, chúng ta sẽ không còn ngủ mơ, dù ở trong hay ngoài cơ thể vật chất.

Khi học được cách sống tỉnh thức, chúng ta sẽ thoát khỏi trạng thái ngủ mơ, không chỉ trong thế giới này mà cả trong các thế giới siêu việt. Cần biết rằng khi thân xác nằm ngủ, cái tôi khoác lên các âm thân và rời khỏi cơ thể vật chất; nhưng đáng tiếc thay, ngay cả trong các cõi siêu việt, cái tôi vẫn tiếp tục sống trong giấc ngủ mơ.

Bên trong các âm thân, bên cạnh cái tôi, còn có Phật tính, linh hồn, một mảnh linh hồn, hay tâm thức. Chúng ta cần đánh thức tâm thức ấy ngay tại đây và ngay trong lúc này. Chúng ta có tâm thức trong thế giới này, và phải đánh thức nó ngay trong thế giới này, nếu thật sự muốn chấm dứt giấc ngủ mơ và sống tỉnh táo trong các thế giới siêu việt.

Người tỉnh thức không gặp khó khăn gì trong việc xuất hồn; vấn đề khi học xuất hồn chủ động chỉ xảy ra với người còn ngủ mơ. Người tỉnh thức thậm chí không bận tâm đến việc học xuất hồn; khi thân xác nằm ngủ trên giường, họ vẫn sống có ý thức trong các thế giới siêu việt.

Người ấy không còn ngủ mơ khi thân xác nghỉ ngơi nữa. Trong các cõi siêu việt, nơi người khác vẫn ngủ mơ, họ sống với một tâm thức tỉnh táo. Khi thân xác nằm ngủ, người tỉnh thức có thể đến Bạch Hội Quán, thăm các đền thờ của Hội Huynh Đệ Càn Khôn Trắng, và gặp gỡ Guru-Deva của mình.

Việc nhớ về chính mình trong thâm tâm, trong từng khoảnh khắc, sẽ giúp phát triển giác quan không gian; khi ấy, ta thậm chí có thể nhìn thấy giấc mơ của những người đi trên phố.

Bản thân giác quan không gian bao gồm thị giác, thính giác, khứu giác, vị giác, xúc giác, v.v. Giác quan không gian là một chức năng của tâm thức đã thức tỉnh.

Các luân xa được nhắc đến trong tâm linh học, khi so với giác quan không gian, chẳng khác nào ngọn lửa que diêm so với mặt trời. Vì vậy, nếu việc nhớ đến chính mình trong từng khoảnh khắc là nền tảng để đánh thức tâm thức, thì học cách quản lý sự chú tâm cũng quan trọng không kém.

Học trò Gnosis phải học cách chia ý thức thành ba phần: chủ thể, đối tượng và địa điểm.

Chủ thể: Không được quên chính mình trước bất kỳ hình biểu tượng nào.³

Đối tượng: Quan sát tỉ mỉ mọi thứ, mọi hình biểu tượng, mọi sự việc và sự kiện, dù chúng có vẻ tầm thường đến đâu, mà vẫn không quên chính mình.

Địa điểm: Quan sát kỹ lưỡng nơi mình đang ở và tự hỏi: “Đây là nơi nào?”, “Tại sao mình lại ở đây?”

Trong yếu tố địa điểm, chúng ta cũng phải tính đến cả chiều không gian; bởi ngay trong khoảnh khắc quan sát, rất có thể bạn sẽ thật sự nhận ra mình đang ở trong chiều không gian thứ tư hoặc thứ năm của tự nhiên.

Chúng ta hãy nhớ rằng tự nhiên có bảy chiều không gian. Trong thế giới ba chiều, luật hấp dẫn chi phối; còn trong các chiều cao hơn của tự nhiên, có luật phi trọng lực. Vì vậy, khi quan sát một nơi, chúng ta không được quên bảy chiều của tự nhiên, và nên tự hỏi: “Mình đang ở trong chiều nào?” Rồi, để xác minh điều ấy, cần nhảy một bước thật xa hết mức có thể, với ý định bay lơ lửng trong không gian xung quanh.

Nếu thật sự bay lơ lửng lên, thì theo lôgic, đó là vì chúng ta đang ở ngoài cơ thể vật chất. Đừng bao giờ quên rằng khi cơ thể vật chất đang ngủ, cái tôi — cùng với các âm thân và Phật tính bên trong nó — di chuyển một cách vô thức, như kẻ mộng du, trong thế giới phân tử.

Việc chia ý thức vào ba yếu tố: chủ thể, đối tượng và địa điểm sẽ giúp chúng ta đánh thức tâm thức. Nhiều học trò Gnosis đã thực hành bài tập này trong từng khoảnh khắc lúc thức, cho đến khi quen thuộc với ba câu hỏi và cú nhảy kiểm chứng. Khi thói quen ấy đã ăn sâu, họ cũng lặp lại bài tập này trong khi ngủ. Thật vậy, khi ở trong các thế giới siêu việt và thực hiện cú nhảy thử nghiệm nổi tiếng, họ có thể bay lơ lửng trong không trung một cách tự nhiên. Khi ấy, tâm thức bừng tỉnh; họ nhớ ra rằng thân xác mình đang nằm ngủ trên giường. Và rồi, trong niềm vui lớn lao, họ chuyên chú trọn vẹn vào việc nghiên cứu những bí ẩn của sự sống và cái chết trong các chiều không gian siêu việt.

Khi chúng ta rèn luyện một bài tập hằng ngày, trong từng giây phút, cho đến khi nó trở thành nếp, thành thói quen, và được ghi khắc vào các vùng khác nhau của tâm trí, thì lẽ tự nhiên là bài tập ấy sẽ dẫn đến sự thức tỉnh của tâm thức. Bởi khi đang ngủ, khi thật sự ở bên ngoài cơ thể vật chất, chúng ta sẽ tự động lặp lại bài tập đó.

Nhớ bản thân

Điều này nghe có vẻ khó tin, nhưng khi quan sát bản thân, nhiều học trò không nhớ đến chính mình. Không nghi ngờ gì nữa, những học trò tâm linh chân chính thường không cảm nhận được chính mình, không ý thức được bản thân mình. Khi học trò Gnosis quan sát cách mình nói, cười, đi đứng, v.v., họ lại quên mất chính mình. Điều này nghe có vẻ khó tin, nhưng đó là sự thật.

Tuy vậy, trong khi quan sát bản thân, ta nhất thiết phải cố gắng nhớ đến chính mình. Đây là điều căn bản để có thể thức tỉnh tâm thức.

Quan sát bản thân, biết bản thân mà không quên chính mình là việc vô cùng khó khăn, nhưng hết sức cấp thiết nếu muốn thức tỉnh tâm thức.

Điều chúng tôi đang nói ở đây nghe có vẻ vô lý. Con người không biết rằng mình đang ngủ say; họ không biết rằng họ không nhớ đến chính mình, ngay cả khi đứng trước một tấm gương toàn thân và quan sát bản thân một cách tỉ mỉ. Chính tình trạng quên mất chính mình, không nhớ đến chính mình này, thật sự là căn nguyên sâu xa của mọi vô minh nơi nhân loại.

Khi một người thấu hiểu rằng mình không thể nhớ đến chính mình, rằng mình chưa ý thức được bản thân, thì người ấy đã đến rất gần với sự thức tỉnh của tâm thức.

Điều chúng tôi đang nói đến cần được suy ngẫm thật sâu. Những gì được trình bày ở đây vô cùng quan trọng; nếu chỉ đọc một cách máy móc, bạn sẽ không thể hiểu được.

Bạn đọc cần suy ngẫm điều này. Con người không có khả năng cảm nhận được cái tôi của mình trong khi quan sát bản thân, cũng không thể chuyển nó từ trung tâm này sang trung tâm khác, v.v.

Quan sát cách ta nói, cười, đi lại, v.v., mà không quên chính mình, vẫn cảm nhận được cái tôi bên trong, đây là việc vô cùng khó khăn, tuy thế lại là cơ bản cốt lõi để thức tỉnh tâm thức.

Cần phải làm tan rã cái tôi đa nguyên, phải biến nó thành tro bụi; nhưng trước hết, chúng ta phải biết nó, phải nghiên cứu nó trong bốn mươi chín vùng tiềm thức, được Gnosis tượng trưng bằng bốn mươi chín con quỷ của Yaldabaoth. Nếu bác sĩ muốn cắt bỏ một khối ung thư, trước tiên ông phải biết rõ nó. Cũng vậy, nếu một người muốn làm tan rã cái tôi, họ cần nghiên cứu nó, ý thức về nó và biết rõ nó trong bốn mươi chín vùng tiềm thức.

Trong quá trình nhớ về chính mình một cách sâu sắc, trong nỗ lực phi thường để ý thức về cái tôi của chính mình, rõ ràng sự chú tâm của ta bị phân chia; và ở đây, chúng ta lại trở về với vấn đề phân chia sự chú tâm. Một phần của sự chú tâm đương nhiên hướng vào chính nỗ lực ấy, còn phần kia hướng đến cái tôi đa nguyên. Việc nhớ đến chính mình không chỉ đơn thuần là phân tích bản thân; đó là một trạng thái mới, chỉ có thể được biết đến bằng trải nghiệm trực tiếp.

Mỗi con người, vào một lúc nào đó, đều đã từng trải qua những khoảnh khắc ấy — những trạng thái nhớ đến chính mình từ sâu thẳm nội tâm. Có thể đó là trong một giây phút kinh hoàng, khi còn thơ ấu, hoặc trong một chuyến đi nào đó, khi ta chợt tự hỏi: “Mình đang làm gì ở đây? Tại sao mình lại ở đây?” Quan sát bản thân mà đồng thời vẫn nhớ đến Bản thể sâu thẳm của chính mình là việc vô cùng khó khăn; tuy thế, đó là điều thiết yếu nếu chúng ta thật sự muốn biết chính mình.

Trong khi thiền, cái tôi đa nguyên luôn làm việc theo hướng ngược lại. Khi ta cố thấu hiểu dục vọng, nó lại vui thú trong tà dâm; khi ta cố thấu hiểu cơn giận, nó lại gầm rú và nổi cơn thịnh nộ ở một nơi nào đó trong bốn mươi chín vùng tiềm thức của Yaldabaoth; khi ta muốn biến lòng tham thành tro bụi, nó lại thèm khát hình ảnh của một người không tham lam.

Nhớ đến chính mình từ sâu thẳm nội tâm là hoàn toàn ý thức được mọi quá trình đang diễn ra trong tiềm thức của cái tôi, của cái “bản thân mình”, của cái tôi đa nguyên. Quan sát cách ta suy nghĩ, nói cười, đi đứng, ăn uống, cảm nhận, v.v., mà không quên chính mình, đồng thời không bỏ sót những chuyển động bên trong của cái tôi đang diễn ra trong bốn mươi chín vùng tiềm thức của Yaldabaoth, là một việc vô cùng khó khăn; tuy thế, đó lại là điều cốt yếu để thức tỉnh tâm thức.

Tâm thức

Người ta thường nhầm lẫn tâm thức với trí thông minh hoặc trí năng, và gọi một người nhanh trí, sắc sảo là người rất có ý thức.

Chúng tôi xin khẳng định một cách chắc chắn, không sợ lầm lẫn, rằng tâm thức nơi con người là một dạng tri thức nội tại vô cùng đặc biệt, hoàn toàn độc lập với mọi hoạt động của tâm trí.

Chức năng của tâm thức cho phép ta biết chính mình.

Tâm thức cho chúng ta sự hiểu biết trọn vẹn về chính mình: chúng ta là ai, đến từ đâu, chúng ta thực sự biết và không biết những gì.

Tâm lý học cho sự chuyển hóa triệt để dạy rằng chỉ mỗi cá nhân mới có thể biết được chính mình.

Chỉ chính chúng ta mới có thể biết được liệu mình có đang ý thức trong một khoảnh khắc nhất định hay không. Chỉ mỗi cá nhân mới có thể nhận biết trạng thái tâm thức của chính mình, và biết liệu tâm thức ấy có đang tỉnh thức hay đang ngủ mê.

Trong một khoảnh khắc nhất định, chính người ấy — và không ai khác ngoài chính họ — có thể nhận ra rằng trước khoảnh khắc ấy, trước giây phút ấy, mình đã không thật sự có ý thức; tâm thức của mình đã chìm trong giấc ngủ rất sâu. Rồi khoảnh khắc ấy qua đi; họ có thể quên mất nó, hoặc giữ lại như ký ức về một trải nghiệm vô cùng mạnh mẽ.

Chúng ta cần khẩn thiết hiểu rằng tâm thức của động vật trí năng không phải là một dòng chảy liên tục, cũng không phải là điều thường hằng.

Thông thường, tâm thức ngủ rất sâu bên trong động vật trí năng, được gọi nhầm là con người.

Hiếm lắm, vô cùng hiếm những khoảnh khắc tâm thức của họ tỉnh thức. Động vật trí năng làm việc, lái xe, kết hôn, chết đi, v.v., tất cả trong khi tâm thức vẫn hoàn toàn ngủ say; chỉ trong những thời khắc đặc biệt nó mới thức tỉnh.

Cuộc đời của con người là một đời sống trong mơ. Thế nhưng con người vẫn tin rằng mình đang tỉnh, và sẽ không bao giờ chịu thừa nhận rằng mình đang mơ, rằng tâm thức của mình đang ngủ say.

Nếu một người thức tỉnh, người ấy sẽ cảm thấy vô cùng hổ thẹn về chính mình; ngay lập tức, họ sẽ hiểu ra những trò hề và sự lố bịch của chính mình. Cuộc đời này nực cười đến đáng sợ, bi thảm đến kinh hoàng, và hiếm khi cao cả.

Nếu một võ sĩ quyền Anh đang thi đấu mà đột nhiên thức tỉnh, hẳn anh ta sẽ vô cùng hổ thẹn khi thấy mình đang phô diễn trước đám đông; và trước sự kinh ngạc của những người vẫn còn ngủ say trong vô thức, anh ta sẽ bỏ chạy khỏi cảnh tượng đáng buồn cười ấy. Khi một người nhận ra rằng tâm thức của mình đang ngủ, bạn có thể chắc chắn rằng người ấy đã bắt đầu thức tỉnh.

Các trường phái tâm lý học lạc hậu và bảo thủ phủ nhận sự tồn tại của tâm thức, thậm chí còn tuyên bố rằng thuật ngữ này là vô dụng; chính họ là bằng chứng cho trạng thái ngủ sâu nhất. Những người theo các trường phái ấy ngủ rất sâu, trong một trạng thái gần như hạ thức và vô thức.

Những ai nhầm lẫn tâm thức với các chức năng tâm lý — với suy nghĩ, cảm xúc, động cơ vận động và cảm giác — thực ra là hoàn toàn vô thức; họ đang ngủ rất sâu.

Những người thừa nhận sự tồn tại của tâm thức, nhưng lại thẳng thừng phủ nhận rằng tâm thức có nhiều mức độ khác nhau, cho thấy họ thiếu trải nghiệm trực tiếp về tâm thức và vẫn đang ở trong trạng thái tâm thức ngủ say.

Bất kỳ ai đã từng trải qua, dù chỉ một khoảnh khắc thức tỉnh, đều biết rất rõ qua kinh nghiệm trực tiếp rằng trong mỗi con người có những mức độ tâm thức khác nhau, và những mức độ ấy hoàn toàn có thể quan sát được.

Thứ nhất: Thời lượng — chúng ta duy trì trạng thái ý thức được bao lâu?
Thứ hai: Tần suất — chúng ta thức tỉnh ý thức được bao nhiêu lần?
Thứ ba: Mức độ và chiều sâu — chúng ta đã ý thức được điều gì?

Tâm lý học của sự chuyển hóa triệt để và sách Philokalia⁴ cổ xưa đều khẳng định rằng: bằng một nỗ lực phi thường thuộc loại rất đặc biệt, chúng ta có thể đánh thức tâm thức, duy trì nó và kiểm soát nó.

Mục đích của giáo dục nền tảng là đánh thức tâm thức. Mười hay mười lăm năm học hành, từ phổ thông đến cao đẳng và đại học, đều trở nên vô ích nếu khi rời khỏi lớp học, chúng ta vẫn chỉ là những cỗ máy ngủ say.

Không quá lời khi khẳng định rằng, bằng một nỗ lực to lớn, động vật trí năng có thể duy trì ý thức về bản thân ít nhất trong vài phút.

Rõ ràng, ngày nay chỉ còn vài trường hợp ngoại lệ hiếm hoi, đến mức chúng ta phải thắp ngọn đèn của Diogenes⁵ lên mà tìm. Những trường hợp ấy chính là các con người đích thực: Đức Phật, Chúa Giêsu, Hermes, Quetzalcoatl⁶, v.v.

Đây là những người sáng lập nên các tôn giáo, những con người có ý thức liên tục; họ là những bậc Đại Giác Ngộ.

Thông thường, con người không có ý thức về chính mình. Ảo tưởng rằng mình có ý thức liên tục chỉ phát sinh từ ký ức và toàn bộ các quá trình suy nghĩ của họ.

Một người thực hành bài hồi tưởng để nhớ lại toàn bộ cuộc đời mình có thể thật sự nhớ và kể lại mình đã kết hôn bao nhiêu lần, có bao nhiêu người con, cha mẹ mình là ai, thầy cô mình là ai, v.v. Tuy nhiên, điều đó không phải là sự thức tỉnh của tâm thức; đó chỉ là hồi tưởng lại những hoạt động vô thức mà thôi.

Chúng tôi cần nhắc lại điều đã nói trong các chương trước. Có bốn trạng thái tâm thức: ngủ mơ, trạng thái thức, tự ý thức và ý thức khách quan.

Động vật trí năng, thường bị gọi nhầm là con người, chỉ sống trong hai trạng thái. Họ dành một phần đời mình trong trạng thái ngủ mơ, và phần còn lại trong cái gọi là trạng thái thức, mà thực chất cũng chỉ là một dạng ngủ mơ khác.

Người đang ngủ và mơ luôn tin rằng chỉ cần bước vào trạng thái thức là mình đã tỉnh. Thế nhưng, sự thật là ngay trong trạng thái ấy, họ vẫn tiếp tục mơ.

Điều này giống như lúc bình minh lên, ánh mặt trời che khuất các vì sao, nhưng chúng vẫn ở đó, dù mắt thường không nhìn thấy.

Trong đời sống bình thường, con người không biết gì về trạng thái tự ý thức, càng không biết gì về ý thức khách quan.

Thế nhưng con người lại vô cùng ngạo mạn; ai cũng tin rằng mình có ý thức về bản thân. Động vật trí năng tin chắc rằng mình biết chính mình, và trong bất cứ hoàn cảnh nào cũng không chấp nhận khi bị nói rằng mình đang ngủ mơ, rằng mình đang sống mà không ý thức về chính mình.

Có những khoảnh khắc ngoại lệ khi động vật trí năng thức tỉnh, nhưng những khoảnh khắc ấy vô cùng hiếm hoi. Chúng có thể xảy ra khi con người đối diện với một nguy hiểm lớn, một cảm xúc mãnh liệt, một hoàn cảnh mới, một tình huống bất ngờ, v.v.

Thật đáng tiếc khi động vật trí năng không thể làm chủ những trạng thái tâm thức thoáng qua ấy; họ không thể khơi dậy chúng theo ý muốn, cũng không thể duy trì chúng.

Tuy nhiên, giáo dục nền tảng khẳng định rằng con người có thể làm chủ ý thức của mình và đạt được ý thức về bản thân.

Tâm lý học cho sự chuyển hóa triệt để có những phương pháp và quy trình khoa học để đánh thức tâm thức.

Nếu muốn đánh thức tâm thức, chúng ta phải bắt đầu bằng việc quan sát, nghiên cứu, rồi từng bước loại bỏ những chướng ngại xuất hiện trên con đường. Trong cuốn sách này, chúng tôi đã chỉ ra con đường thức tỉnh tâm thức, bắt đầu ngay từ trường học.

-Samael Aun Weor, Giáo dục nền tảng, Chương 37 – Tâm thức

---

Giải thích về âm thân

Câu hỏi: Khi thầy nói “xuất hồn trong cơ thể cảm xúc”, có nên hiểu rằng con người sở hữu một cơ thể cảm xúc âm, và chính với cơ thể ấy người ta có thể du hành qua các cõi siêu cảm hay không?

Trả lời: Chỉ Con Người⁷ mới có các cơ thể; động vật trí năng thì không. Họ chỉ có âm thân, nhưng đó không phải là “cơ thể” theo đúng nghĩa thầy vừa nói. Bên trong động vật trí năng không có gì ngoài các cái tôi quỷ dữ; con người hiện nay chỉ là một tập hợp của những cái tôi ấy, không hơn. Khi nói “xuất hồn trong cơ thể cảm xúc”, đó chỉ là cách nói thông thường. Thực ra, các cái tôi không tồn tại như những cơ thể riêng biệt; chúng thâm nhập, chồng lẫn vào nhau. Phật tính bị giam trong cái tôi; tuy vậy, nó vẫn có thể thoát ra ngoài, du hành và nhận biết thế giới cảm xúc đến một mức độ nào đó — không nhiều, nhưng vẫn đến một mức độ nhất định. Khi thầy nói về các âm thân trong một cuốn sách của thầy, thầy đang ám chỉ các cái tôi và ba con quỷ chính mà mỗi người đều mang bên trong: con quỷ Dục vọng, con quỷ Tâm trí và con quỷ Ác ý. Ba con quỷ này đóng vai trò như các âm thân cảm xúc, lý trí và căn nguyên, nhưng thực chất chúng chỉ là ma quỷ.

Vì vậy, trên thực tế, động vật trí năng không có bất kỳ loại cơ thể nào: không dương thân, không âm thân, không gì cả. Họ chỉ là một tập hợp các cái tôi quỷ dữ, cần phải bị đánh tan thành tro bụi để tâm thức được giải thoát và có thể nhìn, nghe, chạm đến những thực tại vĩ đại của vũ trụ.

– Samael Aun Weor, “Tìm kiếm thực tại của chính mình” [tựa tiếng Anh: The search for our own reality]

1. Âm thân: chỉ cơ thể cảm xúc, cơ thể tư tưởng và cơ thể căn nguyên của những người chưa rèn luyện để phát triển dương thân. Tham khảo: https://gnosisvn.org/2017/04/20/am-than/ ↩︎
2. Vùng phân tử: chỉ một bình diện vi tế nơi cái tôi hoạt động trong trạng thái mơ khi cơ thể vật chất đang ngủ. ↩︎
3. Hình biểu tượng: hình ảnh hay biểu tượng được hình thành trong tâm trí từ các ấn tượng, ký ức, lời nói và đánh giá của người khác. Tham khảo: https://gnosisvn.org/2021/07/23/hinh-bieu-tuong-cua-tam/ ↩︎
4. Philokalia: Tuyển tập các trước tác tâm linh của truyền thống Chính Thống giáo Đông phương, được viết bởi nhiều bậc thầy tâm linh từ thế kỷ IV đến XV, tập trung vào đời sống chiêm nghiệm, cầu nguyện nội tâm và sự tỉnh thức. Tác phẩm được biên soạn vào thế kỷ XVIII bởi Thánh Nikodemos Núi Athos và Thánh Makarios thành Corinth. Tham khảo: https://en.wikipedia.org/wiki/Philokalia ↩︎
5. Ngọn đèn của Diogenes: Theo một giai thoại nổi tiếng của triết gia Hy Lạp Diogenes xứ Sinope (thế kỷ IV TCN), ông cầm một chiếc đèn thắp sáng giữa ban ngày và đi khắp nơi để “tìm một con người chân chính”. Hình ảnh này thường được dùng để chỉ việc tìm kiếm một điều vô cùng hiếm hoi giữa đám đông. Tham khảo: https://en.wikipedia.org/wiki/Diogenes ↩︎
6. Quetzalcoatl: Theo truyền thống huyền học Trung Mỹ, Quetzalcoatl là “Con Rắn Lông Chim”, vị thầy vĩ đại đã mang đến cho nhân loại tri thức, văn hóa, luật lệ và những giáo huấn tâm linh. Tham khảo: https://gnosisvn.org/2022/12/05/quetzalcoatl/ ↩︎
7. Con Người: không đơn thuần chỉ sinh vật mang hình dạng con người. Thuật ngữ này chỉ một trạng thái phát triển nội tâm đã đạt được thông qua công việc tâm linh có ý thức. Theo nghĩa đó, phần lớn nhân loại hiện nay được gọi là “động vật trí năng”, còn “Con Người” là một thành tựu cần được xây dựng và đạt tới. Tham khảo: https://gnosisvn.org/2022/11/02/con-nguoi-hoac-la-con-cua-nguoi/ ↩︎